ခွေးအရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Dog Skin Allergies) ကို ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ
သင့်ခွေးလေးက ပုံမှန်ထက် ပိုပြီး ကုတ်ခြစ်နေတယ်၊ ကိုက်နေတယ်ဆိုရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အရေပြားတွေ နီရဲရောင်ရမ်းနေတာ၊ အရည်ကြည်တွေ စိမ့်ထွက်နေတာမျိုး တွေ့ရပြီဆိုရင်တော့ ဘာကြောင့်ဒီလိုဖြစ်ရလဲဆိုတာ သေချာစုံစမ်းဖို့ အချိန်ရောက်နေပါပြီ။
ခွေးတွေမှာဖြစ်တတ်တဲ့ ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Allergies) အမျိုးအစားတွေထဲမှာ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်းဟာ အဖြစ်အများဆုံး ပြဿနာတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ခွေးလေးရဲ့ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း အကြောင်းရင်း အမှန်ကို တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ပြီး အမြန်ဆုံး ရှာဖွေဖော်ထုတ်ဖို့က အရမ်းကို အရေးကြီးပါတယ်။ ရောဂါအကြောင်းရင်းကို သေချာသိရပြီဆိုတာနဲ့ သင့်ဆရာဝန်က မှန်ကန်တဲ့ ကုသမှုကို ချက်ချင်း စတင်ပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဓိက သိထားသင့်သည့် အချက်များ
- ခွေးတွေမှာ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်းဟာ လှေး/မွှား၊ စားသုံးတဲ့ အစားအစာ သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်က အရာတွေကြောင့် အဓိက ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။
- သင့်ခွေးလေးမှာ ဘယ်လို ဓာတ်မတည့်ခြင်း အမျိုးအစား ဖြစ်နေလဲဆိုတာကို သေချာသိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါမှသာ ထိရောက်တဲ့ ကုသမှုကို ပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
- ကုသမှု နည်းလမ်းတွေထဲမှာ သောက်ဆေး/ထိုးဆေးတွေ၊ အထူးဖော်စပ်ထားတဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည် (Shampoo) တွေ၊ အရေပြားပေါ် တိုက်ရိုက်လိမ်းရတဲ့ လိမ်းဆေး/ဖျန်းဆေးတွေ၊ အစားအသောက် ပြောင်းလဲပေးခြင်း ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ခံအားကို ပြုပြင်ပေးတဲ့ ကုထုံး (Immunotherapy) တွေ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။
- အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်းကို အချိန်မီ မကုသဘဲ ပစ်ထားမယ်ဆိုရင် ပိုဆိုးရွားတဲ့ အရေပြား ပြဿနာတွေ၊ ပြင်းထန်တဲ့ ကူးစက်ရောဂါတွေ ဖြစ်လာနိုင်သလို၊ ခွေးလေးက ယားလွန်းလို့ ကုတ်ခြစ်ရင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ဒဏ်ရာရစေတာမျိုးတွေပါ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ခွေး အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ
ခွေးတွေရဲ့ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တိကျတဲ့ နေရာတစ်ချို့မှာပဲ ဖြစ်စေ၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ကိုယ်လုံး အနှံ့မှာဖြစ်စေ ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ သင့်ခွေးလေးရဲ့ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း အရင်းခံ အကြောင်းရင်းကို သေချာသိရှိပြီး အကောင်းဆုံး ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲနိုင်ဖို့ တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ခွေးတွေမှာ အဖြစ်များဆုံး အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း အမျိုးအစားတွေကတော့ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ပတ်ဝန်းကျင် ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Atopic Dermatitis)
ပတ်ဝန်းကျင် ဓာတ်မတည့်မှု (Atopic Dermatitis သို့မဟုတ် Atopy လို့လည်း ခေါ်ပါတယ်) ဟာ ပန်းဝတ်မှုန်၊ ဖုန်မှုန့်ထဲက မွှားကောင်လေးတွေ (Dust mites)၊ မှိုစပိုးများ သို့မဟုတ် အခြားသော ပတ်ဝန်းကျင်က ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာကတော့ မျက်နှာ၊ နားရွက်၊ ခြေဖဝါး၊ ဂျိုင်းအောက်နဲ့ ဗိုက်သား နေရာတွေမှာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ယားယံပြီး ကုတ်ခြစ်နေတတ်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အရာဝတ္ထုများနှင့် ထိတွေ့မိ၍ ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Contact Dermatitis)
ထိတွေ့မှုကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ဓာတ်မတည့်ခြင်းဟာ သင့်ခွေးလေးရဲ့ အရေပြားက စိတ်ရှုပ်စရာကောင်းတဲ့ အရာတွေဖြစ်တဲ့ အပင်အချို့ (ဥပမာ - အဆိပ်ရှိတဲ့ နွယ်ပင်များ)၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ကြမ်းပြင်တိုက်ဆေးများ၊ ဒါမှမဟုတ် ခွေးသုံး ခေါင်းလျှော်ရည် အပြင်းစား လိုမျိုး အရာတွေနဲ့ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့မိတဲ့အခါမှာ ဖြစ်ပွားတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်ရင် ထိတွေ့မိတဲ့ နေရာတစ်ဝိုက်မှာတင် ယားယံတာနဲ့ ရောင်ရမ်းတာတွေ ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ ဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အရာ (ရင်းမြစ်) ကို ဖယ်ရှားလိုက်ရင်တော့ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း လက္ခဏာတွေဟာ အလိုလို ပျောက်ကင်းသွားတတ်ပါတယ်။
လှေး/မွှား ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Flea Allergy Dermatitis - FAD)
လှေး/မွှား ဓာတ်မတည့်ခြင်း (FAD) ရှိတဲ့ ခွေးတွေဟာ လှေးရဲ့ တံတွေးနဲ့ ထိတွေ့မိတာကို အလွန်အမင်း အာရုံခံစားလွယ်ကြပါတယ်။ သူတို့အတွက်ကတော့ လှေး တစ်ချက်လောက် အကိုက်ခံရတာနဲ့တင် ပြင်းထန်တဲ့ ယားယံမှုနဲ့ အရေပြား ရောင်ရမ်းမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။ လှေး/မွှား ကာကွယ်ဆေးတွေကို ပုံမှန် တိုက်ကျွေး/လိမ်းပေးဖို့က ခွေးလေးရဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် အရမ်းကို အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ပေးခြင်းအားဖြင့် အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ရုံသာမက လှေး/မွှားတွေကနေ ကူးစက်လာနိုင်တဲ့ အခြားရောဂါဆိုးတွေကနေပါ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။
အစားအစာ ဓာတ်မတည့်ခြင်း (Food Allergies)
ခွေးလေးတွေ စားသုံးတဲ့ အစားအစာထဲမှာပါတဲ့ ကြက်သား၊ အမဲသား၊ ဝက်သား စတဲ့ ပရိုတင်းဓာတ် အချို့က ဓာတ်မတည့်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သလို၊ ဂျုံ၊ ပြောင်း လိုမျိုး အခြား ပါဝင်ပစ္စည်းတွေကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အစားအစာ ဓာတ်မတည့်မှုဟာ ယားယံခြင်း၊ အရေပြား နီမြန်းခြင်း၊ အဖုအပိန့်များ ထွက်ခြင်းစတဲ့ အရေပြား ပြဿနာတွေကို ဖြစ်စေပါတယ်။ အစားအစာ ဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ တိကျတဲ့ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေဖို့ကတော့ နည်းနည်း ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါကြောင့် တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်က ပါဝင်ပစ္စည်း အနည်းငယ်သာပါတဲ့ အထူးဖော်စပ်ထားတဲ့ အစားအစာ (Hypoallergenic diet) ဒါမှမဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်က အလွယ်တကူ စုပ်ယူနိုင်အောင် ပြုပြင်ထားတဲ့ ပရိုတင်း (Hydrolyzed protein) ပါဝင်တဲ့ အစားအစာတွေကို ကျွေးမွေးစမ်းသပ်ဖို့ အကြံပြုပါလိမ့်မယ်။
ခွေး အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း လက္ခဏာများ
ခွေးတွေမှာ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း ဖြစ်နေပြီဆိုရင် အိမ်ရှင်တွေအနေနဲ့ အောက်ပါ လက္ခဏာအမျိုးမျိုးကို သတိပြုမိနိုင်ပါတယ်-
- ပြင်းထန်စွာ ကုတ်ခြစ်ခြင်း: ဓာတ်မတည့်မှုရှိတဲ့ ခွေးတွေဟာ များသောအားဖြင့် ခြေဖဝါး၊ ဂျိုင်းအောက်၊ ဗိုက်နဲ့ ပေါင်ခြံတွေမှာ အလွန်အကျွံ ကုတ်ခြစ်တာ၊ လျက်တာ သို့မဟုတ် ကိုက်တာမျိုးတွေ လုပ်တတ်ပါတယ်။ ယားယံမှုကို သက်သာစေဖို့အတွက် ပရိဘောဂတွေ၊ ကော်ဇောတွေ ဒါမှမဟုတ် ကြမ်းပြင်တွေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်လုံးကို ပွတ်တိုက်နေတတ်ပါတယ်။
- နီမြန်းခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်း: ဓာတ်မတည့်မှု တုံ့ပြန်မှုကြောင့် အရေပြားတွေ နီရဲလာမယ်၊ ရောင်ရမ်းလာမယ်၊ ပူနွေးနေပြီး တချို့နေရာတွေမှာ အရည်ကြည်တွေတောင် စိမ့်ထွက်လာနိုင်ပါတယ်။
- အင်ပျဉ်များ ထွက်ခြင်း: အရေပြားပေါ်မှာ ခြင်ကိုက်ခံရသလိုမျိုး အနီရောင် အဖုအကျိတ်လေးတွေ (Hives) ထွက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီအဖုလေးတွေဟာ သေးငယ်တဲ့ အနီကွက်လေးတွေ ဖြစ်နိုင်သလို၊ တစ်ကိုယ်လုံး အနှံ့မှာလည်း ထွက်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
- အမွှေးများ ကျွတ်ခြင်း: အလွန်အကျွံ ကုတ်ခြစ်တာနဲ့ ကိုက်တာတွေကြောင့် အမွှေးတွေ ကျွတ်လာပြီး အမွှေးပါးလာတာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အမွှေးမရှိတော့တဲ့ ပြောင်နေတဲ့ နေရာတွေ ဒါမှမဟုတ် အမွှေး ပေါက်တာ မညီမညာ ဖြစ်နေတာတွေကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
- အနာများဖြစ်ခြင်း (Hot Spots): ခွေးတွေမှာ မကြာခဏဆိုသလို အရေပြား ရောင်ရမ်းပြီး ကူးစက်ရောဂါဝင်နေတဲ့ "Hot Spots" လို့ခေါ်တဲ့ အနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီနေရာတွေဟာ စိုစွတ်နေမယ်၊ နီရဲပြီး နာကျင်နေမယ်၊ ပြီးတော့ ပြည်တည်တာ ဒါမှမဟုတ် သွေးစိမ့်ထွက်တာမျိုးတွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။
- နားရွက်များ ယားယံခြင်း: နားထဲမှာ ကူးစက်ရောဂါဝင်တဲ့အခါ နားရွက်တွေ နီရဲပြီး အလွန်အမင်း ယားယံလာပါတယ်။ နားရွက်အတွင်းပိုင်းမှာ အဝါရောင်၊ အညိုရောင် ဒါမှမဟုတ် အမည်းရောင် အညစ်အကြေးတွေနဲ့ အရည်တွေ ထွက်နေတာကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ နားရွက်အစွန်းတွေမှာ အကြေးခွံလိုမျိုး ကွာကျနေတာကလည်း ဓာတ်မတည့်ခြင်းရဲ့ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
- ဂနာမငြိမ် ဖြစ်ခြင်း: ယားယံတာ၊ နာကျင်တာတွေကြောင့် ခွေးလေးတွေဟာ တစ်နေရာတည်းမှာ ငြိမ်ငြိမ်မနေနိုင်ဘဲ ဂနာမငြိမ် ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် လှေး/မွှား ကိုက်ခံရတဲ့ အခါမျိုးမှာ ပိုဆိုးပါတယ်။
- စိတ်တိုလွယ်ခြင်း: အမြဲတမ်း ယားယံနေတဲ့အတွက် ခွေးလေးရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထား ပြောင်းလဲသွားပြီး စိတ်တိုလွယ်တာ၊ ကိုက်တတ်တာမျိုးတွေ (Aggression) ပြလာနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နာကျင်ယားယံနေတဲ့ နေရာတွေကို သွားကိုင်မိတဲ့အခါမျိုးမှာ ဟိန်းဟောက်တာ၊ ကိုက်ဖို့ ရွယ်တာမျိုးတွေ လုပ်တတ်ပါတယ်။
ခွေး အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေခြင်း
ခွေးတွေမှာ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း လက္ခဏာတွေ ပြလာပြီဆိုရင်တော့ တိရစ္ဆာန်ဆေးခန်းကို မဖြစ်မနေ သွားရောက်ပြသသင့်ပါတယ်။
သင့်ဆရာဝန်က ခွေးလေးရဲ့ အရေပြားနဲ့ အမွှေးအမျှင် အခြေအနေကို အသေးစိတ် စစ်ဆေးပါလိမ့်မယ်။ လိုအပ်ရင် အရေပြား မျက်နှာပြင်ကနေ နမူနာယူပြီး မှန်ဘီလူး (Microscope) အောက်မှာ ဘက်တီးရီးယား၊ မှို ဒါမှမဟုတ် မွှားကောင်လေးတွေ ရှိမရှိ သေချာစစ်ဆေးပါမယ်။
ဓာတ်မတည့်မှု စမ်းသပ်ခြင်း (Allergy testing) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဘယ်အရာက ဓာတ်မတည့်မှုကို ဖြစ်စေလဲဆိုတာ အတိအကျ ဖော်ထုတ်နိုင်ပါတယ်။ သွေးစစ်တာ၊ အမွှေးစစ်တာ၊ တံတွေးစစ်တာတွေ ရှိပေမယ့် ခွေးလေးရဲ့ ဓာတ်မတည့်မှုကို အတိကျဆုံးနဲ့ အယုံကြည်ရဆုံး စမ်းသပ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းကတော့ အရေပြားပေါ်မှာ တိုက်ရိုက်စမ်းသပ်တဲ့ နည်းလမ်း (Intradermal allergy testing) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစမ်းသပ်မှုကိုတော့ အရေပြား အထူးကု ဆရာဝန်တွေကသာ ပြုလုပ်လေ့ရှိပါတယ်။
ခွေး အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း ကုသမှုများ
ဓာတ်မတည့်ခြင်း ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းကို သေချာသိရပြီဆိုရင်တော့ အောက်ပါ ကုသမှု နည်းလမ်းတွေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်-
ဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း
ဆရာဝန်က ယားယံတာ၊ ရောင်ရမ်းတာနဲ့ ကူးစက်ရောဂါတွေကို ကုသဖို့ လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေကို ညွှန်ကြားပါလိမ့်မယ်။ အသုံးပြုလေ့ရှိတဲ့ ဆေးဝါးတွေကတော့-
- ယားယံမှု ပျောက်ဆေးများ (ဥပမာ - Apoquel, Zenrelia): ဒီဆေးတွေဟာ ခွေးလေးရဲ့ ဦးနှောက်ဆီကို ယားယံတယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပြမှုတွေ ရောက်မသွားအောင် ပိတ်ဆို့ပေးတာဖြစ်လို့ ယားယံတာကို ချက်ချင်း သက်သာစေပါတယ်။
- Cytopoint ထိုးဆေး: ဒါကတော့ Atopic Dermatitis ကြောင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ယားယံနေတဲ့ ခွေးလေးတွေအတွက် လစဉ်ထိုးပေးရတဲ့ အထူးထိုးဆေး ဖြစ်ပါတယ်။
- ပဋိဇီဝဆေး နှင့် မှိုသတ်ဆေးများ: အရေပြားမှာ ဘက်တီးရီးယား ဒါမှမဟုတ် မှို ကူးစက်နေရင် သောက်ဆေး ဒါမှမဟုတ် လိမ်းဆေးတွေကို ဆရာဝန်က ညွှန်းပေးပါလိမ့်မယ်။
- စတီးရွိုက်ဆေးများ (Steroids): ရောင်ရမ်းမှု အရမ်းဆိုးရွားနေရင် သက်သာစေဖို့ ခေတ္တခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိပါတယ်။
- Antihistamines ဆေးများ: လူတွေမှာလိုမျိုး ထိရောက်မှု သိပ်မရှိပေမယ့် တချို့ခွေးလေးတွေအတွက်တော့ ယားယံမှုကို နည်းနည်း သက်သာစေပါတယ်။
ဆေးရေချိုးပေးခြင်း
အထူးဖော်စပ်ထားတဲ့ ဆေးခေါင်းလျှော်ရည် (Medicated shampoo) တွေနဲ့ ရေချိုးပေးခြင်းက ခွေးလေးရဲ့ အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း လက္ခဏာတွေကို အများကြီး သက်သာစေပါတယ်။ ဒီခေါင်းလျှော်ရည်တွေမှာ ယားယံမှုကို သက်သာစေတဲ့၊ အရေပြားကို အစိုဓာတ်ပေးတဲ့ ပါဝင်ပစ္စည်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အရေပြားပေါ်မှာ ကပ်နေတဲ့ ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းတွေကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်တာကြောင့် ပုံမှန် ရေချိုးပေးသင့်ပါတယ်။
လိမ်းဆေးနှင့် ဖျန်းဆေးများ
အရေပြားပေါ်ကို တိုက်ရိုက် အသုံးပြုရတဲ့ လိမ်းဆေး၊ ဖျန်းဆေး (Sprays, Mousses) တွေဟာ ယားယံနေတဲ့ နေရာတွေကို အမြန်ဆုံး သက်သာစေပြီး၊ ကုတ်ခြစ်လို့ ဖြစ်လာတဲ့ အရေပြား ပျက်စီးမှုတွေကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။
လှေးနှင့် မွှား ကာကွယ်ခြင်း
အရေပြား ဓာတ်မတည့်ခြင်း ရှိတဲ့ ခွေးတိုင်းအတွက် လှေး/မွှား ကာကွယ်ရေးဟာ အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ လှေး ကာကွယ်ဆေးကို လစဉ်ပုံမှန် တိုက်ကျွေး/လိမ်းပေးဖို့ လိုအပ်သလို၊ အိမ်မှာရှိတဲ့ အခြား တိရစ္ဆာန်တွေကိုပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကာကွယ်ဆေး ပေးရပါမယ်။
အစားအသောက် ပြောင်းလဲခြင်း
အစားအစာ ဓာတ်မတည့်ဘူးလို့ သံသယရှိရင် ဆရာဝန် ညွှန်ကြားတဲ့ အထူးအစားအစာ (Hypoallergenic Diet) ကို အနည်းဆုံး ၈ ပတ်ကနေ ၁၂ ပတ်အထိ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ကျွေးမွေးရပါမယ်။ အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာ တခြား ဘာမုန့်၊ ဘာအစားအစာမှ လုံးဝ (လုံးဝ) မကျွေးရပါဘူး။
သင့်ခွေးလေးကို ယားယံမှုကင်းအောင် ဘယ်လို စောင့်ရှောက်မလဲ
သင့်ခွေးလေး ယားယံမှုကင်းပြီး ကျန်းမာနေစေဖို့ အောက်ပါ အချက်လေးတွေကို လိုက်နာပေးပါ-
- ခွေးလေးကို ပုံမှန် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ပေးပါ၊ အမွှေးဖြီးပေးပါ။ လိုအပ်ရင် သင့်တော်တဲ့ ခေါင်းလျှော်ရည်နဲ့ ရေချိုးပေးပါ။
- အရေပြားနဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ် ကျန်းမာစေဖို့ အိုမီဂါ-၃ (Omega-3) ကြွယ်ဝတဲ့ အစားအစာ ဒါမှမဟုတ် ဖြည့်စွက်စာတွေ ကျွေးမွေးပါ။
- တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန် ညွှန်ကြားထားတဲ့ လှေး/မွှား ကာကွယ်ဆေးကို လစဉ် မပျက်မကွက် အသုံးပြုပါ။
- အိမ်တွင်း သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုစိုက်ပါ။ ဖုန်စုပ်စက် မကြာခဏ အသုံးပြုပါ။ ခွေးလေးရဲ့ အိပ်ရာတွေကို ပုံမှန် လျှော်ဖွပ်ပေးပါ။
